Samenzorg in verbinding
Samenzorg in verbinding: samen doen, voor een leven dat telt
‘Samenzorg in verbinding’is binnen het Centrum voor Epilepsiewoonzorg (CEW) een beweging die raakt aan de kern van ons werk: bewoners ondersteunen om hun leven te leiden op een manier die bij hen past, met zoveel mogelijk eigen regie. En dat doen we binnen expertisecentrum Kempenhaeghe niet alleen. Samen met onder meer naasten, vrijwilligers en de omgeving bouwen we aan een netwerk dat het leven van onze bewoners rijker maakt en de zorg toekomstbestendiger.
De wortels van ‘Samenzorg in verbinding’ liggen enkele jaren terug, in een periode waarin de gehandicaptenzorg landelijk begon te werken met zogenoemde kanslijnen. Anneke Rings, beleidsmedewerker bij het CEW en medekartrekker: “Veel zorgorganisaties werkten met allerlei initiatieven en kleine projecten. Met de komst van de kanslijn 5 én versterkt door samenwerking binnen de VG Regiotafel Zuidoost Brabant (*zie kader) zijn we samen met andere professionals en ervaringsdeskundigen veel meer projectmatig en programmatisch aan het werk gegaan.”Samenzorg in verbinding is inmiddels veel meer dan een traject; het is de start geweest van een nieuwe beweging in de zorg, waarbij samen zorgen met het informele netwerk en de eigen regie van bewoners centraal staat”.
Samenzorg in verbinding begint bij simpele, maar uitdagende vragen: Wat vindt de bewoners zelf belangrijk? Wie zijn de belangrijk(st)e anderen in het leven van een bewoner? En hoe verbinden we met hen op een manier die klopt voor alle betrokkenen? Anneke: “We verbinden ons niet alleen met naasten, maar ook met het bredere netwerk van de bewoner en de naasten. En met vrijwilligers, buren en anderen.
Samenzorg in verbinding vindt ook plaats buiten de muren van onze woonlocaties. Simone Kuilder, wijkcoach, benoemt de betrokkenheid van buurtbewoners, bijvoorbeeld in Kloostervelden: een unieke wijk in Sterksel, omgeven door natuur en gebouwd rond een historisch kloosterhart. Hier wonen, leven en zorgen mensen met en zonder beperking samen. De wijk is een thuis voor iedereen, waarmee we impact maken op de bewoners, de omgeving en de gemeenschap. En het blijft niet alleen bij die ene plek. Rob Hanssen, regiebegeleider: “Ook op andere locaties zoeken én vinden we verbinding. Denk bijvoorbeeld aan de woonlocatie in Someren waar de samenwerking met de wijk, andere organisaties, voorzieningen en onze vrijwilligers actief wordt opgezocht.
Veranderen
Het gaat bij deze beweging niet zozeer om de ‘extra handen’ die soms nodig zijn in de zorg, maar om betekenisvolle relaties opbouwen en in verbinding staan met de omgeving. De inzet van het netwerk rondom bewoners vraagt organisatie en zorgvuldigheid. De zorgprofessional heeft daar een hele belangrijke rol in en heeft daar ook vaardigheden in te ontwikkelen. Anneke: “Collega’s vinden het leuk om op een vernieuwende manier bezig te zijn met de zorg van onze bewoners. Zij vinden het een aanwinst op hun werk. Tegelijkertijd is het soms ook een uitdaging, het vraagt een andere manier van kijken en vaardigheden om op een gelijkwaardige manier het gesprek met elkaar aan te gaan, dit is maatwerk en ook een beetje fingerspitzengefühl.
Het is een soort cultuurverandering, die herkenbaar is voor vele organisaties in de gehandicaptenzorg. Op de veelal afgelegen zorgterreinen werden de ‘patiënten’ helemaal omarmd door zorgprofessionals en naasten en ‘de buitenwereld’ werden vaak op afstand gehouden. Men dacht in het verre verleden dat dit voor de patiënten het beste was. Ontwennen van thuis, rust, afstand. Nu wordt daar gelukkig heel anders naar gekeken. En ziet iedereen de meerwaarde van betekenisvolle contacten en relaties náást de relatie met de zorgprofessionals”.
De cultuurverandering is niet zomaar gerealiseerd. De moeilijkheid in dit proces is om beweging te krijgen. We zien dat dit minder snel gaat dat verwacht. Deze cultuurverandering willen we voor elkaar krijgen door teams van en met elkaar te laten leren. Anneke ziet daarin een duidelijke sleutel: “Door goede voorbeelden met elkaar te delen, gesprekken hierover aan te gaan met elkaar, met ervaringsdeskundigen en met naasten versterken we het leven van onze bewoners. We leren ook door good practices op te halen bij anderen in het zorgveld, bijvoorbeeld in het lerend netwerk van de regiotafel.”
De Werkgroep familiebeleid/ informele inzet draagt zorg voor de monitoring van de volgende onderzoeken en activiteiten:
De rode draad is helder: Kempenhaeghe wil dat bewoners niet alleen zorg ontvangen, maar onderdeel zijn van een omgeving waarin ze gezien worden.
Maatwerk
Bewoners ervaren vaak meer contact en meer mensen in hun leven als verrijkend, maar ook hier blijft eigen regie leidend. Anneke benoemt het scherp: “Er zijn ook bewoners die zeggen: Ik vind het belangrijk om mijn eigen netwerk te kiezen en dat niet iemand vanuit een afstand bepaalt hoe dat samen zorgen er uit hoort te zien. De bewoner zelf moet centraal staan, inclusief de eigen regie.” Dit is precies de reden waarom ervaringsdeskundigheid én professionele expertise nodig blijft: het zorgvuldig begeleiden van gesprekken, rollen en grenzen, met aandacht voor de bewoners en de mensen eromheen.
Bekendheid vergroten
Omdat Samenzorg in verbinding raakt aan veiligheid, verwachtingen en emoties, is feedback van bewoners, naasten en betrokkenen erg belangrijk. “Binnen het CEW zoeken we de dialoog actief op, via meerdere wegen”, aldus Anneke. Denk aan gesprekken met de cliëntenraad, coaching op communicatie en het organiseren van momenten waarop dialoog centraal staat. “We hebben ook diverse manieren om met ouders en andere naasten over dit onderwerp in gesprek te gaan. Denk aan een panelgesprek maar ook een theatervoorstelling waarin de dialoog centraal stond.”
Vooruitkijken
Samenzorg in verbinding krijgt pas echt betekenis als het zichtbaar is in het dagelijks handelen en in de samenwerking met alle betrokkenen. Anneke kiest daarom bewust voor een praktische aanpak die ruimte laat voor maatwerk en dialoog. “Ga niet te lang broeden op het perfecte beleid. Ga vooral ook het gesprek aan met alle betrokkenen. En doe dat op maat.”
De VG regiotafel
De VG-Regiotafel is een samenwerkingsverband in Zuidoost-Brabant waarin veertien zorgaanbieders (SWZ zorg, Active4You, Amarant, Cello, De Seizoenen, I am one, Kempenhaeghe, Lunet, Nieuwe Start Woonzorg, ORO, Pluryn, Severinus, Stichting Samenwerkende Zorgboeren Zuid) uit de gehandicaptenzorgsector samenwerken aan de juiste ondersteuning, de beste zorg en een fijne plek om te wonen en te werken voor mensen met een verstandelijke beperking. Door met elkaar samen te werken, willen we de aanwezige expertise beter benutten en samen slimme oplossingen bedenken. Ook CZ zorgkantoor en RegioKracht zijn betrokken bij de regiotafel.
Eén van de thema’s waar de regiotafel aan werkt, is sociale innovatie. Het gaat hierbij om de beweging richting samenredzaamheid met cliënten en het informele netwerk, vanuit de overtuiging dat we zo meer kwaliteit kunnen toevoegen aan het leven van cliënten. De regiotafel heeft hierover onderstaande kernboodschap geformuleerd:
Kernboodschap VG Regiotafel Zuidoost Brabant
Samen doen, voor een betekenisvol leven. Met elkaar bouwen we aan meer kwaliteit van leven met aandacht voor wat er echt toe doet.
In regio Zuidoost Brabant werken veertien organisaties in de gehandicaptenzorg samen onder de naam VG Regiotafel Zuidoost Brabant, waaronder Kempenhaeghe. Samen willen we zorgen voor goede zorg en ondersteuning, nu en in de toekomst. Eén van de manieren waarop we dit doen, is door de samenwerking te versterken tussen mensen met een verstandelijke beperking, de mensen om hen heen en (zorg)professionals.
Door het samen te doen, versterken we de kracht van mensen met een verstandelijke beperking én van de mensen om hen heen. We ondersteunen mensen om zelf keuzes te maken. Slimme hulpmiddelen kunnen het leven makkelijker maken.
Onderzoek Samen naar Samenzorg
Begin 2024 is het onderzoeksproject ‘Samen naar Samenzorg’ gestart als onderdeel van een meerjarige Dit project wordt uitgevoerd door CEW, in samenwerking met het lectoraat ‘Persoonsgerichtheid in een ouder wordende samenleving’ van Fontys Mens en Gezondheid.
Samenzorg
Centraal staat het fenomeen ‘samenzorg’; de samenwerking tussen cliënten, naasten (zoals familie, vrijwilligers en wijkbewoners) en zorgprofessionals die bestaat uit een combinatie van het stimuleren van zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Daarbij wordt enerzijds gekeken naar wat een client zelf wil en kan passend bij ‘zijn of haar ontwikkelingsniveau? en anderzijds naar wat kan de familie en het sociale netwerk betekenen en welke (technologische) hulpmiddelen zijn hierbij inzetbaar? En ook wat de zorgprofessionals kunnen is een essentieel onderdeel. De gezamenlijke aanpak rondom een cliënt staat bij samenzorg centraal, waarbij het uitgangspunt niet enkel de houdbaarheid van de zorg is, maar juist de persoonsgerichtheid.
Casestudies
Jessica Berkvens, lecturer practitioner die dit onderzoek binnen Kempenhaehge leidt: “Binnen het project ‘Samen naar Samenzorg’ wordt in kaart gebracht hoe cliënten binnen CEW, hun familie, naasten, vrijwilligers, wijkbewoners en zorgprofessionals samenzorg ervaren”. Door middel van case studies, waarin steeds één cliënt en zijn of haar netwerk centraal staat, wordt op een kwalitatieve manier onderzoek gedaan door studenten van de opleiding Fontys Verpleegkunde. Zij verzamelen bij meerdere betrokkenen data via meerdere vormen (observaties, interviews, dossieronderzoek, etc.) en gedurende een langere periode. De perspectieven, ervaringen, opvattingen, activiteiten, rollen en samenwerking van betrokkenen zijn van belang; per case wordt in kaart gebracht wat goed of juist minder goed lijkt te werken bij het organiseren van samenzorg.
Narratief
De bevindingen worden in een narratief (een gestructureerd verhaal) beschreven. Deze verhalen worden vervolgens met de betrokkenen gedeeld, wat inzicht biedt in mogelijke verschillen in ervaringen en opvattingen of aanwezige dilemma’s. Jessica:“De nadruk bij het delen van de narratieven ligt op het ontstaan van een dialoog, zodat er gezamenlijk ideeën en vervolgacties geformuleerd kunnen worden”. Op dit moment zijn er vier narratieven afgerond (Koolmeesstraat, Wilgendreef, Kievithof en ’t Sandt) en staan er in 2026 nog vijf op de planning (Spechtenlaan, Esdoornstraat, Pimpelmeesstraat en Sparrenlaan).
Vooruitblik
Als al deze narratieven over samenzorg zijn verzameld, wordt er met behulp van docent-onderzoekers van het lectoraat ‘Persoonsgerichtheid in een ouder wordende samenleving’ van Fontys Mens en Gezondheid een meta-analyse uitgevoerd. De vraag ‘Wat werkt, voor wie en in welke situatie?’ zal daarin centraal staan. En de uitkomst kan de samenzorg in verbinding- beweging binnen Kempenhaeghe weer verder brengen.
Vrijwillige inzet als onderdeel van kwaliteit binnen CEW
Samen zorgen, samen leven
In het dagelijks leven binnen het Centrum voor Epilepsiewoonzorg (CEW) zijn vrijwilligers onmisbaar. Ze ondersteunen onder andere binnen de woonzorg, dagbesteding, vervoer en als maatje. Achter deze inzet gaat meer schuil dan betrokkenheid alleen: het is het resultaat van een gestructureerde aanpak waarin visie, beleid en kwaliteit hand in hand gaan. Carlijn Ceelen, adviseur Vrijwillige Inzet, werkt al jaren aan de opbouw van deze structuur. “Binnen Kempenhaeghe werken we bewust samen met vrijwilligers, omdat zij een onmisbare bijdrage leveren aan de missie van onze organisatie,” vertelt ze. “Vrijwilligers zijn niet meer weg te denken door hun uitzonderlijke betrokkenheid en de verbinding die ze aangaan met onze cliënten.”
fotografie: Anita van de Manakker
Van spontane inzet naar strategisch fundament
Er zijn zo’n 375 vrijwilligers actief binnen Kempenhaeghe, waarvan 94 procent binnen het CEW. Zij bieden praktische hulp én persoonlijke aandacht. De inzet is breed: van het begeleiden van activiteiten of één op één iets ondernemen, tot het voeren van dieren, het werken in de moestuin of het vervoeren van bewoners. Steeds vaker wordt vrijwillige inzet bewust en passend georganiseerd. “We streven altijd naar een win-winsituatie en een gouden match,” zegt Carlijn. “Vrijwillige inzet is voor ons geen vrijwilligerswerk in de klassieke zin. Het is een manier om het verschil te maken.”
Samen met collega’s en vrijwilligers werd de afgelopen jaren nieuw beleid opgesteld, inclusief protocollen, formulieren en een visie op kwaliteit. Op elke locatie waar vrijwilligers actief zijn, is een aandachtsfunctionaris Vrijwillige Inzet aanwezig. Die volgt tweemaal per jaar een bijeenkomst om kennis en ervaringen te delen. “We weten elkaar steeds beter te vinden,” zegt Carlijn. “We sparren, delen dilemma’s en zorgen dat iedereen op de hoogte blijft. Zo borgen we de kwaliteit van vrijwillige inzet in de breedte van de organisatie.”
Meten, verbeteren, ontwikkelen
Jaarlijks verschijnt een verslag waarin het beleid geëvalueerd wordt en nieuwe aandachtspunten worden geformuleerd. Ook op de werkvloer zelf wordt geëvalueerd. “We proberen steeds structureler in gesprek te blijven met vrijwilligers,” legt Carlijn uit. “Zo blijven we goed aangesloten op hun wensen en kunnen we inspelen op wat nodig is.”
Een belangrijke ontwikkeling van het afgelopen jaar is de introductie van het vrijwilligersportaal. Hier vinden vrijwilligers informatie, kunnen ze hun gegevens aanpassen, en zien welke cursussen en workshops beschikbaar zijn. Voor wie digitaal minder vaardig is, blijft er een nieuwsbrief per post beschikbaar. “Met het vrijwilligersportaal geven we vrijwilligers meer eigen regie. Zo kunnen zij nieuwsberichten lezen wanneer het hen uitkomt en hebben ze ten alle tijden inzicht in het cursusaanbod. Op deze manier maken we het hen gemakkelijker om betrokken te blijven en mee te groeien,” zegt Carlijn. Met het portaal maken we het hen gemakkelijker om betrokken te blijven en mee te groeien.”
Waardering als onderdeel van kwaliteit
Bij CEW is waardering voor vrijwilligers meer dan een attentie. Het is onderdeel van beleid. Er is structureel aandacht voor jubilea, verjaardagen en gezamenlijke momenten zoals het vrijwilligersfeest. Vrijwilligers kunnen bovendien gebruikmaken van de personeelsvereniging, fitnessen tegen gereduceerd tarief, ontvangen een reiskostenvergoeding en krijgen een eindejaarsgeschenk. “Het zit in kleine en grote dingen,” vertelt Carlijn. “Een kaartje op je verjaardag, een feest, of gewoon gezien worden door collega’s. Dat maakt dat vrijwilligers zich écht onderdeel voelen van onze organisatie.”
De impact in beeld
Wanneer Carlijn terugblikt op haar werk, springen er veel momenten uit. “Het zijn de collega’s en teams die zich samen inzetten om vrijwilligers te waarderen. De creatieve oplossingen om een goede match te vinden. En bovenal het geluk bij bewoners en cliënten als het klikt met een vrijwilliger.”
Die persoonlijke impact raakt aan de kern van waar vrijwillige inzet bij CEW voor staat: verbinding. “Binnen Kempenhaeghe maken vrijwilligers echt impact,” zegt ze. “ze voegen een waarde toe die je met alleen formele zorg niet kunt bereiken.”
De blik vooruit: samen zorgen als vanzelfsprekendheid
Voor de toekomst hoopt Carlijn op nog meer verbinding en samenwerking: “Nog meer oog voor elkaar, voor het samen zorgen binnen de organisatie. En nog meer bekendheid en waardering voor wat vrijwilligers betekenen.”
Ze ziet zichzelf deze rol nog lang vervullen. “Zolang ik met plezier (indirect) mag bijdragen aan het geluk van onze bewoners, cliënten en leerlingen, blijf ik dit werk met overtuiging doen.”
